60 yıldır kayıp olan Sovyet ay aracı, nihayet bulunmuş olabilir

Deniz Çakmak

Haber Editörü

60 yıldır kayıp olan Sovyet ay aracı, nihayet bulunmuş olabilir — **Luna 9**, 1966'da Ay’a yumuşak iniş yapan ilk uzay aracı olarak tarihe geçti. Uzay aracı, Ay yüzeyinden gönderdiği ilk fotoğraflarla büyük başarı elde etmesine rağmen, sekerek iniş gerçekleştirmesi ve dönemin yetersiz izleme verileri nedeniyle tam olarak nereye konduğu 60 yıldır bilinmiyordu. Bu gizemi çözmek için University College London bünyesinden bir ekip **yapay zekadan yararlandı.**

Araştırmacılar, NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter aracı tarafından çekilmiş binlerce yüksek çözünürlüklü Ay görüntüsünü tarayabilen özel bir makine öğrenmesi algoritması geliştirdi. “YOLO-ETA” adı verilen bu yazılım, Ay yüzeyindeki insan yapımı nesneleri tespit etmeye odaklanacak şekilde tasarlandı. Algoritma, potansiyel konumların belirlenmesine yardımcı oldu.

Luna 9’u bulmak

1966’daki inişte araç, küresel bir kapsül, şişirilebilir darbe emiciler ve frenleme motoru kullanan sıra dışı bir sistemden yararlandı. Bu tasarım, aracın Oceanus Procellarum üzerinde zıplayarak ilerlemesine ve sonunda dört taç yaprağını andıran panellerinin üzerine yerleşmesine yol açtı.

Bu sorunu aşmak için geliştirilen YOLO-ETA, insan gözünün fark edemeyeceği yapay toprak bozulmalarını tespit edebiliyor. Metal bir cismin bazalt zemin üzerinde oluşturduğu gölge biçimini ve 1960’lı yıllara ait bir roket iticisinin yüzeyde bıraktığı özgün izleri ayırt edebiliyor.

Tarihsel olarak belirsiz olan Luna 9 iniş alanını çevreleyen 5x5 kilometrelik bölgede model uygulandığında, 7.03° Kuzey, –64.33° Doğu koordinatları yakınında yapay nesnelere dair yüksek güvenli tespitler elde edildi. Ayrıca, aday bölgenin ufuk geometrisinin, Luna 9’un yüzey panoramalarıyla tutarlı olabileceği topografik analizle ortaya kondu.

Daha fazla doğrulama gerekiyor

Luna 9’un nihai konumunu kesinleştirmek için araştırmacılar, yüksek çözünürlüklü yörünge görüntülerine ihtiyaç duyuyor. 2019’dan beri Ay yörüngesinde bulunan Chandrayaan-2 orbiter bu arayışta önemli bir rol oynayacak.

Mart 2026'da Hindistan'ın Chandrayaan-2 yörünge aracı, tartışmalı koordinatlar üzerinde bir dizi alçak irtifa geçişi gerçekleştirmesi planlanıyor. Gelişmiş kameraları sayesinde YOLO-ETA’nın işaret ettiği yapay toprak bozulmaları net biçimde doğrulanabilecek. Eğer kapsülün dört taç yaprağı şeklindeki antenleri görüntülenirse, 60 yıllık bu gizem resmen çözülecek.

Kaynakça https://interestingengineering.com/space/ai-location-luna-9-lander https://www.nature.com/articles/s44453-025-00020-x