Yakında bilgisayar kullanmak için yaş doğrulatmanız gerekebilir

Erdem Çınar

Film ve Dizi Editörü

Yakında bilgisayarınızı kullanmak için bile yaşınızı doğrulatmanız gerekebilir — Çocukları siber dünyanın zararlarından koruma kisvesi altında hızla hayatımıza sokulan yaş doğrulama ve biyometrik veri paylaşma uygulamalarının **internette anonimliği bitireceği ve günün sonunda gözetim toplumuna hizmet edeceği** endişesi son dönemde sıkça dile getiriliyor. Son günlerde ABD'de yaşananlar ise bu kontrol mekanizmalarının sadece internet dünyasıyla da sınırlı kalmayacağını gösteriyor. Yakında kendi kişisel bilgisayarınızı kullanmak için bişe yaşınızı, dolayısıyla da kimliğinizi doğrulatmanız gerekebilir.

ABD'de üç eyalet (Kaliforniya, Colorado ve Illinois), Windows gibi işletim sistemlerinin de kullanıcıların yaşını doğrulamasını gerektiren yasaları yürürlüğe koymaya hazırlanıyor. Bu düzenlemeler yürürlüğe girdikçe Windows, macOS, Android ve hatta Linux'ta bile kurulum sırasında kullanıcıya yaşı sorulacak ve doğrulaması için biyometrik veri ya da kimlik bilgileri gibi verileri paylaşması istenebilecek. Üstelik bu üç eyalet işin sadece ilk kısmı. Daha şimdiden tüm ABD'yi kapsayacak federal yasalar da gündeme gelmeye başlamış durumda. Üstelik bu uygulama zamanla ABD sınırlarının ötesine de taşınabilir. Zira son dönemde başlatılan benzer uygulamalarda tam olarak öyle oldu.

Kaliforniya'da kabul edilen Dijital Yaş Doğrulama Yasası, önerilen bu yeni sistemin en önemli örneklerinden biri. Yasa 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek ve Windows, macOS, Android ve ChromeOS gibi kapalı kaynaklı işletim sistemlerinin cihaz kurulumu sırasında kullanıcının yaşını sormasını gerektirecek. Daha sonra yüklenen uygulamalar, işletim sisteminden kullanıcının hangi yaş grubunda olduğunu otomatik olarak öğrenecek. Böylece her uygulamanın ayrı ayrı yaş doğrulaması gerekmeyecek.

Yaşınızı kanıtlamak için yüzünüzü taratmanız gerekebilir

Kaliforniya'da kabul edilen yasa, ilk bakışta çok katı bir yaş doğrulama sistemi getirmiyor. Kullanıcıların cihaz kurulumu sırasında yalnızca yaşlarını beyan etmeleri yeterli oluyor. Yani yasanın mevcut hâlinde kimlik belgesinin yüklenmesi veya yüz taraması yapılması gibi zorunluluklar yok. Ancak Electronic Frontier Foundation (EFF) gibi sivil hak savunucuları, zamanla farklı bir tablonun ortaya çıkabileceğini düşünüyor. EFF'in hukuk direktör yardımcısı Aaron Mackey'e göre iş teorinin ötesine geçip pratiğe geldiğinde Apple, Google ve Microsoft gibi şirketler işi çok daha sıkı tutabilir. Mackey'ye göre şirketler yanlış beyan durumunda oluşabilecek sorumluluktan kaçınmak için yasananın zorunlu tuttuklarının da ötesine geçmeye ihtiyaç duyacak. Bu da yüz taratma ya da kimlik okutma gibi yöntemlerin de facto olarak zorunlu hâle gelmesine sebep olacak.

Apple, Google ve Microsoft şimdiden altyapıyı hazırlıyor

Bu sistemin çalışması için işletim sistemlerinin uygulamalarla yaş bilgisi paylaşabileceği standartlaştırılmış arayüzlere, yani API'lara ihtiyacı var. Kullanıcının doğum tarihinin veya kimlik bilgilerinin her uygulamaya ayrı ayrı verilmesi yerine, uygulama işletim sistemine bir istek göndererek kullanıcının hangi yaş grubunda olduğunu öğrenebilecek. Apple, iOS ve macOS için Declared Age Range API'ını sunuyor. Google ise Google Play üzerinden çalışan uygulamalar için Play Age Signals API'ını geliştiriyor. Microsoft da Windows 11'e Windows Age API ekliyor. Böylece işletim sistemi seviyesinde toplanan yaş bilgisi, uygulamaların kullanabileceği standart bir sinyale dönüştürülebilecek.

Bu gelişmeler şimdilik ABD'de birkaç eyaletle sınırlı olsa da son dönemde yaşananlar göz önüne alındığında, Atlantik'in bu tarafında da yakında benzer uygulamalar görmeyi bekleyebiliriz.