Yapay zeka tarafından tasarlanan ilk aşı insanlarda denendi

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Yapay zeka tarafından tasarlanan ilk aşı insanlarda denendi — Cambridge Üniversitesi’nden araştırmacılar, **yapay zeka** kullanılarak geliştirilen ve çok sayıda virüse karşı geniş koruma sağlamayı hedefleyen **yeni nesil aşının** ilk insan denemelerini tamamladı. Bilim insanlarına göre bu çalışma, bir aşının en kritik bileşenlerinden biri olan antijenin tamamen yapay zeka tarafından tasarlanıp insanlar üzerinde test edildiği **ilk örnek** olarak öne çıkıyor.

Araştırma ekibi geliştirilen aşının mevcut koronavirüs varyantlarının yanı sıra gelecekte hayvanlardan insanlara geçerek yeni salgınlara yol açabilecek koronavirüslere karşı da koruma sağlayabilecek şekilde tasarlandığını belirtiyor. Çalışma erken aşamada olsa da ekip, benzer yaklaşımı grip ve Ebola gibi diğer tehlikeli virüslere karşı da uygulamaya başladı.

Yarının virüslerine karşı koruma sağlayacak

Geleneksel aşılar genellikle belirli bir virüs türü veya dolaşımdaki mevcut varyantlar temel alınarak geliştiriliyor. Ancak koronavirüs ve influenza gibi bazı virüsler sürekli mutasyona uğrayarak yapılarında değişiklik gösterebildiği için aşıların düzenli olarak güncellenmesi gerekiyor.

Cambridge Üniversitesi’nden Prof. Jonathan Heeney, mevcut yaklaşımın virüslerin gerisinden geldiğini belirterek araştırmanın temel amacının gelecekte ortaya çıkabilecek salgınların önüne geçmek olduğunu ifade etti. Heeney’e göre hedef, yalnızca bugünün virüslerine karşı değil, gelecekte yeni salgınlara neden olabilecek patojenlere karşı da önceden koruma sağlayabilen aşılar geliştirmek.

Gerçekleştirilen çalışmada çok sayıda koronavirüse ait genetik dizilimler kullanıldı. Virüslerin genetik kodları yapay zeka sistemleri tarafından analiz edilerek , farklı koronavirüslerin ortak özelliklerini içeren bir “süper antijen” tasarlandı.

Prof. Heeney, yapay zeka tarafından tasarlanmış bir antijenin ilk kez insanlarda test edildiğini vurgulayarak teknolojinin bilim insanlarını dahi şaşırttığını söyledi. Heeney, yapay zekanın insanlık yararına kullanılabilecek son derece güçlü imkanlar sunduğunu ifade etti.

İlk insan denemeleri tamamlandı

Yeni aşının ilk klinik çalışmaları 39 gönüllü üzerinde gerçekleştirildi. Bu aşamanın temel amacı aşının güvenli olup olmadığını değerlendirmekti. Araştırmacılar şimdi yaklaşık 200 kişinin katıldığı ikinci bir çalışma yürütüyor. Bu yeni araştırma aşının bağışıklık sistemini ne ölçüde eğitebildiğine dair daha kapsamlı veriler sağlayacak.

Journal of Infection dergisinde yayımlanan sonuçlara göre aşının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri şu aşamada “mütevazı” olarak değerlendiriliyor. Buna rağmen bilim dünyasında elde edilen bulgular önemli bir heyecan yaratmış durumda.

Grip ve Ebola için de çalışmalar başladı

Cambridge ekibi aynı yapay zeka teknolojisini kullanarak evrensel grip aşıları üzerinde de çalışıyor. Hedef, her yıl yeniden formüle edilmesi gerekmeyen ve farklı grip türlerine karşı uzun süreli koruma sağlayabilen aşılar geliştirmek.

Araştırmacılar ayrıca son yıllarda küresel sağlık otoritelerinin yakından takip ettiği H5N1 kuş gribi için de çalışmalar yürütüyor. Kuş popülasyonlarında ciddi kayıplara yol açan virüsün insanlara uyum sağlayarak pandemi oluşturma ihtimali nedeniyle önleyici hazırlıklar sürdürülüyor.

Bunun yanı sıra ekip, Ebola virüslerini de kapsayan viral hemorajik ateşlere karşı aşı geliştirme çalışmalarına başladı. Özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde devam eden salgına neden olan Ebola türü için henüz geliştirilmiş bir aşı bulunmuyor.

Araştırmada yer almayan uzmanlar da yeni yaklaşımın hayvan deneylerinde güçlü kanıtlar ortaya koyduğunu belirtti. Elde edilen bağışıklık yanıtlarının bilim insanlarının başlangıçta öngördüğünden daha etkileyici olduğu ifade edildi.