ABD’den NASA’ya baskı: ISS’in ömrü uzatılacak

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

ABD’den NASA’ya baskı: ISS’in ömrü uzatılacak — ABD’de kabul edilen 2026 NASA Yetkilendirme Yasası, uzay programının geleceğine ilişkin önemli kararlar içeriyor. Yeni düzenleme alçak Dünya yörüngesinde insan varlığının kesintiye uğramaması için **Uluslararası Uzay İstasyonu**’nun (ISS) görev süresini **2032’ye** kadar uzatırken NASA’ya aynı zamanda kalıcı bir **Ay üssü** planı hazırlama talimatı veriyor.

ISS 2 yıl daha çalışacak

Mevcut planlara göre ISS projesinin 2030 yılında sona ermesi öngörülüyordu. Ancak Kongre tarafından kabul edilen yeni yasa, istasyonun en az iki yıl daha aktif kalmasını hedefliyor. Bu kararın arkasındaki temel gerekçe ise ticari uzay istasyonlarının devreye girmesine kadar oluşabilecek operasyonel boşluğu önlemek.

2024 yılında NASA, istasyonun görev süresi sonunda kontrollü şekilde Dünya atmosferine indirilmesi için SpaceX ile anlaşma imzalamıştı. Bu kapsamda şirket, ISS’yi güvenli şekilde yörüngeden çıkaracak özel bir uzay römorkörü geliştirmekle görevlendirildi. Bu plan geçerliliğini koruyor ancak yeni yasa sayesinde görev tarihinin ileri kaydırılması mümkün hale geldi.

ISS’nin ilk modülü 1998 yılında yörüngeye yerleştirilmişti ve istasyonun bazı bölümleri 2030’a gelindiğinde 30 yılı aşkın süredir uzayda olacak. Bu uzun görev süresi, yapısal sorunları da beraberinde getirdi.

Uzay ajansı kaynaklarına göre istasyonda zaman zaman yapısal çatlaklar ve donanım arızaları yaşanıyor. Buna karşın Avrupa Uzay Ajansı astronotlarından Andreas Mogensen, 2024 yılında verdiği bir röportajda ISS’nin birkaç yıl daha uzatılmasının sürpriz olmayacağını ifade etmişti.

Ticari uzay istasyonları için süreç başlatılıyor

ABD’li yasa yapıcılar, bu ticari projelerin zamanında tamamlanamaması riskine karşı ISS’nin birkaç yıl daha aktif tutulmasını güvence altına almak istiyor. Planlara göre istasyon, en az bir ticari uzay istasyonu faaliyete geçip görevleri devralabilecek kapasiteye ulaşana kadar operasyonlarını sürdürecek.

Bütçe rahatlatıldı

2026 NASA Yetkilendirme Yasası, aynı zamanda 2025 yılında önerilen büyük bütçe kesintilerine Kongre’nin karşı çıktığını da ortaya koyuyor.

Tasarı sayesinde Chandra X-ray Observatory gibi önemli bilim programlarının faaliyetleri devam edecek. Öte yandan uzun süredir tartışılan Mars Sample Return görevinin ilk planlanan versiyonu fiilen iptal edilmiş durumda. Yeni yasa NASA’dan, Mars’tan örnek getirme görevini daha düşük maliyetli alternatif yöntemlerle yeniden değerlendirmesini istiyor.

Kalıcı Ay üssü hedefi

Yasa metninde ayrıca NASA’nın kalıcı bir Ay üssü kurma planı geliştirmesi de yer alıyor. Bu hedef, ABD’nin Apollo dönemindeki uzay yarışını hatırlatan bir stratejik vizyon olarak değerlendiriliyor. ABD Kongre’si açık bir şekilde NASA’nın Çinlilerden önce Ay üssü kurmasını istiyor.

Ancak bu hedefin teknik detayları henüz net değil. Özellikle Ay çevresinde kurulması planlanan Lunar Gateway istasyonuna ilişkin operasyon planları konusunda halen sınırlı bilgi bulunuyor.