Dünyanın en güçlü parçacık çarpıştırıcısı binlerce evi ısıtıyor

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Dünyanın en güçlü parçacık çarpıştırıcısı binlerce evi ısıtıyor — Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı olarak bilinen **CERN**’e ait **Büyük Hadron Çarpıştırıcısı** (LHC), yalnızca bilimsel keşifleriyle değil, enerji verimliliğine yönelik yeni uygulamalarıyla da gündemde. Ocak ayının ortasından bu yana LHC, Fransa’da **binlerce haneye ısı** sağlıyor. Bu uygulama, hem geleneksel enerji kaynaklarına olan bağımlılığı azaltmayı hem de binlerce ton karbondioksit (CO2) salımını önlemeyi hedefliyor.

Atık ısı şehir şebekesine aktarılıyor

İsviçre merkezli nükleer araştırma kuruluşu CERN, 27 kilometre uzunluğundaki LHC’nin soğutma devrelerinden çıkan sıcak suyu değerlendiren yeni bir ısı değişim sistemini (eşanjör) devreye aldı. Bu sistem sayesinde daha önce atmosfere bırakılan atık ısı, Fransa’nın Ferney-Voltaire kasabasındaki bölgesel ısıtma ağına aktarılıyor. Söz konusu ısıtma ağı, 12 Aralık’ta resmen hizmete girdi ve kapasitesi itibarıyla binlerce konutun ısı ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde.

Bu proje ile birlikte LHC de ilk kez yenilenebilir bir termal enerji kaynağı olarak kullanılmış oluyor. Yer altındaki halka şeklindeki hızlandırıcı, yüzeyde yer alan sekiz farklı noktadan kontrol ediliyor. Isı geri kazanım sisteminin bağlantı noktası ise Fransa-İsviçre sınırında bulunan Point 8 olarak belirlendi. Bu nokta, Ferney-Voltaire’e yaklaşık 2,7 kilometre mesafede yer alıyor.

CERN, araştırma faaliyetlerini etkilemediği sürece bölgesel ısıtma ağına sürekli olarak enerji sağlamayı planlıyor. Ferney-Voltaire şu anda CERN’den en fazla beş megavat ısı alabiliyor. Ancak hızlandırıcıların tam kapasiteyle çalışması durumunda sistemin 10 megavata kadar çıktı sağlayabilecek potansiyele sahip olduğu belirtiliyor.

Yıllık 30 GWh tasarruf hedefleniyor

CERN’in enerji verimliliği çalışmaları bununla sınırlı değil. Prévessin Veri Merkezi, entegre edilen ısı geri kazanım sistemi sayesinde 2026/2027 kışından itibaren tesis binalarının büyük bölümünü ısıtacak. Ayrıca, LHC’nin Point 1 soğutma kulelerinden elde edilecek ısının, CERN’in Meyrin sahasındaki binalara aktarılması da planlar arasında yer alıyor.

CERN temsilcilerine göre, hayata geçirilen ve planlanan tüm bu projeler bir araya geldiğinde 2027 itibarıyla yılda 25 ila 30 gigavat-saat (GWh) enerji tasarrufu sağlanacak.