Akdeniz Üniversitesi’nde CAR-T hücre tedavisi başlıyor

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Akdeniz Üniversitesi’nde CAR-T hücre tedavisi başlıyor — **Akdeniz Üniversitesi** bünyesinde kurulan **CAR-T ve Hücresel Tedaviler Üretim Merkezi**, lösemi, lenfoma ve kemik iliği kanserlerinde yüzde 95’e varan başarı oranı sunan **CAR-T hücre tedavisini** uygulamaya hazırlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın destekleriyle hayata geçirilen İleri Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi bünyesinde kurulan laboratuvar, hem tedavi hem de araştırma faaliyetlerini aynı altyapı altında yürütecek şekilde tasarlandı.

Türkiye’de dünyada 8. oldu

Daha önce dünyada yalnızca yedi ülkede uygulanan CAR-T hücre tedavisi, Akdeniz Üniversitesi’nde kurulan merkezle birlikte Türkiye’de de uygulanmaya başlayacak. Böylece Türkiye bu ileri hücresel tedaviyi uygulayan sekizinci ülke oldu.

Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan ve Organ Nakli Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Ömer Özkan tarafından düzenlenen basın toplantısında merkezin altyapısı ve tedavi yöntemi kamuoyuna tanıtıldı.

Merkezin teknik altyapısının tamamlandığını belirten yetkililer ilk hastanın 15 Nisan’da tedavi programına alınmasının planlandığını açıkladı.

Kanserle savaşan hücreler güçlendirilecek

Yeni tedavi yöntemine ilişkin bilgi veren Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan, CAR-T hücre tedavisinin özellikle tedaviye dirençli kan kanserleri için geliştirilen en yeni immünoterapi yöntemlerinden biri olduğunu söyledi.

Bu yöntemde hastadan alınan kanın laboratuvar ortamında işlenerek bağışıklık hücrelerinin güçlendirildiğini belirten Özkan, bu hücrelerin genetik olarak programlanıp çoğaltıldıktan sonra yeniden hastaya verilmesiyle kanserle daha etkili bir mücadele sağlandığını ifade etti.

Prof. Dr. Özkan, dünyada yalnızca sınırlı sayıda merkezde uygulanan bu tedavinin oldukça yüksek maliyetlere sahip olduğuna dikkat çekerek şunları söyledi: “Lösemi, lenfoma ve kemik iliği kanserlerinde, özellikle de tedavileri başarısız olunan hastalar için yeni bir tedavi yöntemi var. Dünyada 7 merkez bu yöntemi kullanıyor. Çok yeni bir metot bu. Türkiye de Akdeniz Üniversitesi ile dünyada bunu gerçekleştirebilen 8. ülke oldu. Yüz binlerce dolarlık bir tedavi bu. Artık ülkemizde bunu yapabileceğiz. Bu tedavide hastaların kanları alınarak güçlendirilerek tekrar kendilerine çeşitli metotlarla iade ediliyor. Yüzde 95 oranında başarılardan bahsediliyor. Bu çok yüksek bir oran. Bu anlamda da çok heyecanlıyız biz.”

Kan tamamen Türkiye’de işlenecek

Bu sayede hem tedavi maliyetlerinin düşeceğini hem de başarı oranının artacağını belirten Özkan, “İnsanların kalkıp Amerika'ya gitmesine gerek kalmıyor. Ki çok ciddi bütçeler bunlar, 100 bin dolar, 200 bin dolardan bahsediyorum. Artık bunlara gerek kalmayacak” dedi.

Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezi Müdürü Prof. Dr. Ömer Özkan ise merkezin yaklaşık beş yıllık bir hazırlık sürecinin ardından tamamlandığını söyledi. Laboratuvarın tüm altyapısı, ekipmanları ve teknoloji transferinin tamamlandığını belirten Özkan, CAR-T tedavisinin aslında bir immünoterapi yöntemi olduğunu ifade etti.

Tedavi sürecinde hastadan alınan bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda genetik olarak yeniden programlandığını anlatan Özkan, süreci şöyle açıkladı:

“Bu aşamada hastanın kanları alınacak. Bir şekilde laboratuvarda savaşan akıllı hücrelere dönüştürülecek, genetik olarak programlanacak, eklemeler yapılacak, çoğaltılacak ve hastaya verilmesi sağlanacak. Bu bir süreç, yaklaşık 8-10 gün kadar süren bir süreç sonunda hastaya tedavisi planlanacak.”

Bu hücrelerin dondurulmadan, taze olarak doğrudan hastaya uygulanacağı ve tedavinin büyük ölçüde kişiselleştirilmiş bir immünoterapi yöntemi olacağı ifade edildi.

Yıllık 100 hastaya tedavi hedefi

Laboratuvarda şu an için dört adet hücre üretim reaktörünün bulunduğunu belirten Özkan, talep artması halinde kapasitenin dört katına kadar artırılabileceğini vurguladı.

Merkezde kullanılan teknolojinin dünyadaki en güncel yöntemlerden biri olduğu da açıklandı. Prof. Dr. Ömer Özkan, teknoloji transferinin Kore üzerinden faaliyet gösteren Amerikan menşeli bir firmadan gerçekleştirildiğini belirtti.

Laboratuvarda kullanılacak sistemde AT101 olarak bilinen yeni nesil bir protein teknolojisinin hücrelere bağlanacağını söyleyen Özkan, bu proteinin uluslararası araştırmalarda yüksek başarı oranı ve düşük komplikasyon riskiyle öne çıktığını dile getirdi. Bu teknoloji sayesinde hem tedavi başarısının artırılması hem de araştırma faaliyetlerinin sürdürülebilmesi hedefleniyor.

Beyin kanseri için de araştırmalar planlanıyor

CAR-T merkezinin yalnızca mevcut tedaviler için değil, yeni bilimsel çalışmalar için de kullanılacağı belirtildi. Prof. Dr. Ömer Özkan, önümüzdeki dönemde beyin kanseri gibi prognozu kötü olan tümörler için de CAR-T tabanlı tedaviler geliştirilmesinin hedeflendiğini açıkladı. Merkezin aynı zamanda geniş bir araştırma altyapısına sahip olduğunu belirten Özkan, bu laboratuvarların ileride farklı biyoteknolojik çalışmalar için de kullanılabileceğini söyledi.

Merkezin uluslararası hastalar için de önemli bir referans noktası haline gelmesi bekleniyor. TCT Sağlığı temsil eden Erkan Mankan, dünya genelinde 50 binden fazla hastanın CAR-T tedavisine eriştiğini ancak Türkiye’de bugüne kadar bu tedaviye erişimin sınırlı olduğunu belirtti.

Mankan, Akdeniz Üniversitesi’nde kurulan tesisin yalnızca Türkiye için değil uluslararası hastalar için de önemli bir merkez olacağını belirterek, 25 ülkede uygulama lisansına sahip olan ürünlerin bu merkezde üretilebileceğini söyledi.

Teknoloji transferi Güney Kore’den

Teknoloji transferini Kore’den yaptıklarını belirten Prof. Dr. Ömer Özkan, “Teknoloji transferini biz Kore'deki Amerikan firmalarından yaptık. Bilinen bir firmadır. Şu anda dünyada proteinlerin isimleri var arkadaşlar, anlayın diye söyleyeyim. Belli firmaların, Novartis, bilinen firmalar vardır, bunların proteinleri çok iyi bilinir. Çin firması var, Amerikan, Kore firmaları vardır. Bizim kullandığımız Kore merkezi, Amerikan firmasıdır. Buradan yaptığımız teknoloji transferini kullanıyoruz. Bunun özelliği nedir? En son AT101 denen bir protein bağlanacak bizim hücrelerimize. Bu şu anda bilinen, yayınlanan, en yüksek tedavi oranlı, en az komplikasyon belirten protein olacak. Güzelliği bu. O nedenle bu firma içeride bize AR-GE yapılma imkanı sağlayacak.” şeklinde konuştu.

Kryoablasyon yöntemi

Akdeniz Üniversitesi Hastanesi’nde kanser tedavisine yönelik bir diğer yenilik ise kryoablasyon, yani halk arasında bilinen adıyla “dondurma yöntemi” oldu.

Girişimsel Radyoloji Bölümü’nde uygulanmaya başlanan bu yöntemde, tümörlü doku özel iğneler aracılığıyla ani şekilde dondurularak yok ediliyor. İşlem sırasında radyolojik görüntüleme teknikleri kullanılarak tümöre ulaşılıyor ve hızlı donma-çözülme süreciyle kanser hücrelerinin tahrip edilmesi hedefleniyor. Yöntemin genel anestezi gerektirmeden, yalnızca lokal anestezi ile uygulanabildiği ve hastaların çoğu zaman aynı gün taburcu edilebildiği belirtiliyor. Uzmanlara göre özellikle cerrahinin riskli olduğu bölgelerde bulunan tümörler için bu yöntem önemli bir alternatif sunuyor. Kontrol muayenelerinde 1-2 hafta içinde tümörün neredeyse görünmez hale gelebildiği ifade edilirken, kryoablasyonun düşük riskli ve hastalar tarafından kolay tolere edilen bir tedavi yöntemi olduğu vurgulanıyor.