Türkiye neden Somali’ye uzay limanı kuruyor?

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Türkiye neden Somali’ye uzay limanı kuruyor? — **Türkiye**’nin **Somali**’ye bir **uzay limanı** kuracağı bilgisi yeni değil ancak buradaki adımların somutlaşmasıyla birlikte bu üssün neden Türkiye’de kurulmadığı soruları gündeme geldi. Sanayi ve Teknoloji Bakanı **Mehmet Fatih Kacır**’ın açıklamaları ve yapılan fizibilite çalışmaları bu tercihin **teknik, ekonomik ve stratejik** gerekçelere dayandığını ortaya koyuyor. Türkiye’den fırlatma ihtimali teorik olarak mümkün olsa da mevcut koşullar Somali’yi çok daha avantajlı bir konuma taşıyor.

Türkiye’den uydu fırlatmak neden zor?

Uydu ve roket fırlatma faaliyetlerinde coğrafi konum kritik bir rol oynuyor. Türkiye, orta enlemlerde yer alıyor ve bu durum, özellikle alçak dünya yörüngesi ve ekvatoral yörüngelere yapılacak fırlatmalarda ciddi dezavantajlar yaratıyor. Ekvatora uzak bölgelerden yapılan fırlatmalarda roketler, Dünya’nın dönüş hızından yeterince faydalanamıyor. Bu da daha fazla yakıt tüketimi, daha düşük taşıma kapasitesi ve daha yüksek maliyet anlamına geliyor.

Bunun yanı sıra Türkiye’nin kara ve hava trafiği yoğunluğu, yerleşim alanlarının yaygınlığı ve denizlere açılan güvenli fırlatma koridorlarının sınırlı olması fırlatma güvenliği açısından önemli riskler barındırıyor. Bu koşullar altında Türkiye’den düzenli ve ticari ölçekli fırlatma operasyonları yürütmek hem zor hem de maliyetli hale geliyor.

Neden Somali?

Dediğimiz gibi bir fırlatma üssünün konumu, fırlatılacak roketin taşıma kapasitesini, yakıt tüketimini ve uydunun operasyonel ömrünü belirleyen temel değişkenler arasında bulunuyor. Somali, ekvatora olan yakınlığı ile bu engelleri aşmak için en ideal bir konumda bulunuyor.

Bilindiği üzere Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken yüzeyindeki her nokta farklı bir çizgisel hıza sahiptir. Bu hız, dönüş ekseninden en uzak nokta olan ekvator çizgisinde maksimum seviyeye ulaşır. Fiziksel hesaplamalara göre Dünya'nın ekvator üzerindeki çizgisel dönüş hızı yaklaşık 1.670 km/saat. Bu doğal hız, ekvatordan doğu yönüne fırlatılan roket için "bedava" bir itki anlamına geliyor.

Bir diğer konu ise güvenlik. Eğer tümüyle yeniden kullanılabilir roketleriniz yoksa fırlatmanın ardından yakıtı tükenen kademelerin belirli irtifalarda görevden ayrılması gerekiyor. Bu kademelerin yerleşim yerlerine düşme riskini de gözetmek gerekiyor. Türkiye'nin coğrafi konumu, doğu veya güney yönlü fırlatmalarda roket parçalarının komşu ülkelerin topraklarına düşmesine neden olabilecek riskler barındırıyor. Somali'nin Hint Okyanusu kıyısında yer alan çok geniş tahsis alanı, doğu yönündeki fırlatma rotasında binlerce kilometrelik insansız bir okyanus koridoru sunuyor. Ayrıca 12 ay boyunca fırlatmaya elverişli hava koşulları da önemli avantajlar sağlıyor.

Stratejik konumu da değerli

Somali uzay limanı projesine sadece uydu fırlatmaları çerçevesinden de bakmamak gerekiyor. Zira proje, sadece teknik bir ihtiyaçtan öte, Türkiye'nin "Mavi Vatan" stratejisinin uzaydaki izdüşümü olarak görülüyor. Türkiye, bu üssü çift kullanımlı bir liman olarak projelendiriyor. Yani üs, sivil uydu fırlatmalarının yanı sıra Türkiye'nin savunma sanayisi projeleri için de kullanılacak. Somali’nin konumu ve okyanusa açılı penceresi çok daha uzun menzilli balistik füzelerin testlerinin yapılabilmesini sağlayacak. Zira Karadeniz üzerindeki test rotaları, füzelerin uçuş profilini ve verilerini tam olarak ölçmek için dar kalıyor.

Türkiye’de fırlatma üssü yok mu?

Somali uzay limanı projesi ne aşamada?

Mehmet Fatih Kacır’ın açıklamalarına göre Türkiye’ye tahsis edilen arazi üzerinde inşa edilecek uzay limanı için fizibilite ve projelendirme çalışmaları tamamlanmış ve ilk etap yapım faaliyetlerine ise başlanmış durumda.

Somali uzay limanı projesi, Milli Uzay Programı (MUP) kapsamında yer alan “Uzaya Erişim ve Uzay Limanı” hedefi kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, başta Türkiye Uzay Ajansı (TUA) olmak üzere ilgili kamu kurumları ve paydaşların katkılarıyla yürütülüyor. Proje kapsamında roket motorları, yakıt teknolojileri, itki sistemleri, ileri teknoloji malzemeler, aviyonik sistemler ve yer destek altyapıları gibi kritik alanlarda derinleşme hedefleniyor.

DeltaV Uzay Teknolojileri de SORS roketleri ile ciddi ilerlemeler kaydetmiş durumda. Ek olarak TUSAŞ da Şimşek-1 ve Şimşek-2 sistemleri ile 400-1500kg yükü fırlatacak. Selçuk Bayraktar tarafından kurulan Fergani Uzay da kendi uydularının yanı sıra fırlatma sistemleri üzerinde çalışıyor.