Çin, Ay’da doğada hiç görülmemiş garip bir şey buldu

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Çin, Ay’da doğada hiç görülmemiş garip bir şey buldu — Çin’in Ay’ın uzak yüzüne gönderdiği **Chang’e-6** görevi, doğada oluştuğu bugüne kadar doğrulanamayan bir yapının ilk net kanıtını ortaya çıkardı. Görev kapsamında Dünya’ya getirilen kaya ve toprak örneklerinde yalnızca **tek atom kalınlığında** olan **karbon** **nanotüpler** tespit edildi. Bu keşif, şimdiye dek yalnızca ileri mühendislik yöntemleriyle laboratuvar ortamında üretilebildiği düşünülen bir malzemenin, doğal süreçlerle de oluşabildiğini gösteriyor.

İlk kez doğal ortamda bulundu

Chang’e-6, 2024 yılında Ay’ın uzak yüzüne iniş yapan ve buradan örnek getirerek Dünya’ya dönen ilk görev olarak kayıtlara geçmişti. Görevden elde edilen numuneleri inceleyen Jilin Üniversitesi’nden araştırma ekibi, yüksek çözünürlüklü elektron mikroskopları kullanarak pipeti andıran ve son derece ince yapıya sahip bu nanotüpleri tespit etti.

Daha önce Dünya’da, orman yangınları ya da buz çekirdekleri gibi doğal olaylar sonucunda oluşmuş çok katmanlı karbon nanotüpler bulunmuştu. Ancak tek katmanlı karbon nanotüplerin doğada oluşup oluşamayacağı bilim dünyasında uzun yıllar tartışma konusu olmuştu. Çünkü laboratuvar ortamında bu yapıların üretimi için son derece hassas sıcaklık kontrolü ve demir ile nikel gibi metal katalizörler gerekiyor.

Aşırı koşullarda oluştuğu düşünülüyor

Bilim insanları, sayısız küçük göktaşının Ay yüzeyine çarpmasıyla ortaya çıkan ani ısı artışlarının meteorlarla ve Güneş rüzgarıyla taşınan karbonu gaz haline getirdiğini belirtiyor. Bu sırada Ay toprağındaki demir parçacıkları katalizör görevi görürken hızlı soğuma sürecinde bazı karbon atomlarının düz tabakalar ya da is yerine içi boş nanotüp yapıları oluşturacak şekilde yeniden düzenlendiği düşünülüyor.

Araştırmacılar, Chang’e-5 görevi sırasında Ay’ın yakın yüzünden alınan örneklerde grafen keşfetmişti. Yeni bulgularla birlikte bu iki keşfin, karbon bilimi alanında bir paradigma değişimine yol açabileceği ifade ediliyor. Ekip, bu durumun dokunmatik ekranlardan sensörlere, bataryalardan ileri elektronik sistemlere kadar pek çok alanda yeni nesil malzemelerin geliştirilmesine kapı aralayabileceğini belirtiyor.

Numunelerde kaç adet karbon nanotüp bulunduğuna dair net bir sayı paylaşılmasa da, bilim insanları Ay toprağının aşırı koşullar altında nasıl dönüştüğünü anlamanın, gelecekte uzay keşfi ve Ay kaynaklarının yerinde kullanımı açısından kritik önem taşıdığını vurguluyor.

Araştırma, Nano Letters dergisinde “Discovery of Naturally Occurring Single-Walled Carbon Nanotubes and Graphitic Carbon on the Far Side of the Moon” başlığıyla yayınlandı.