Jet gibi uçan rotorlu uçak: Devrimsel Bell X-76 üretime başladı

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Jet gibi uçan rotorlu uçak: Devrimsel Bell X-76 üretime başladı — ABD’nin deneysel havacılık projeleri arasında yer alan X-Plane ailesine yeni bir platform daha eklendi. **Bell Textron** tarafından geliştirilen ve **DARPA** için hazırlanan katlanır rotor teknolojili uçak artık resmi olarak **X-76** olarak adlandırılıyor.

SPRINT programı kapsamında geliştirilen platformun 2028 yılında uçuşa başlaması planlanıyor. X-76, pist gerektirmeden kalkış yapabilen ancak jet benzeri yüksek hızlara ulaşabilen yeni nesil hava araçlarının teknolojik temelini test etmeyi amaçlıyor. Proje kapsamında hem mürettebatlı hem de insansız varyantların geliştirilmesi hedefleniyor.

X-Plane programının en yeni üyesine verilen “76” numarası sembolik bir anlam da taşıyor. Bu numara, 1776 yılında kurulan ABD’nin 2026’da kutlanacak 250. yıldönümüne atıfta bulunuyor.

Öte yandan yeni program ayrıca HSVTOL (High-Speed Vertical Takeoff and Landing) projesiyle de paralel ilerliyor. Bu iki girişim, pist gerektirmeyen ancak çok daha yüksek hızlara ulaşabilen hava araçlarının geliştirilmesini hedefleyen daha geniş bir teknoloji stratejisinin parçası olarak görülüyor.

Hedef yüksek hızlı VTOL uçak

SPRINT programının temel hedefi, dikey kalkış ve iniş (VTOL) kabiliyetine sahip ancak 740 ila 830 km/s (deniz seviyesinde 0,60-0,70 mach) arasında seyir hızına ulaşabilen bir uçak konsepti geliştirmek.

Bu yapı yüksek hız sağlayan ancak pist gerektiren uçaklar ile her yere inebilen fakat daha yavaş olan helikopterler arasında seçim yapma zorunluluğu ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Bu sistem, uçak kalkış ve hover aşamasında tilt-rotor benzeri bir yapı kullanarak dikey kalkış ve havada asılı kalma kabiliyeti sağlıyor. Ancak uçak ileri uçuşa geçtiğinde rotor sistemi devreden çıkarılıyor. Rotor kanatları durduruluyor ve katlanarak düşük sürüklemeli bir konfigürasyona alınıyor. Bu sayede rotorların yüksek hızda oluşturduğu aerodinamik direnç ortadan kaldırılıyor.

Yatay uçuş modunda ise ayrı bir geleneksel jet itki sistemi devreye girerek uçağa ileri itiş gücü sağlıyor. Böylece platform hem VTOL kabiliyetini koruyor hem de jet benzeri yüksek hızlara ulaşabiliyor.

İlk uçuş hedefi 2028

DARPA’nın açıklamasına göre X-76 programı yakın zamanda kritik tasarım aşamasını geride bırakarak resmen üretim aşamasına geçiş yaptı. Bu bağlamda SPRINT programındaki gelecek süreç uçuş testleri olacak. Bu testlerin de 2028’in başlarında başlaması planlanıyor.

DARPA’nın son açıklamasında uçuş performansına dair detaylı teknik veriler paylaşılmadı. Ancak Bell daha önce Stop/Fold rotor teknolojisinin ölçeklenebilir olduğunu belirtmişti. Sistemin, yaklaşık 2 tondan 45 tona kadar azami kalkış ağırlığına sahip geniş bir platform yelpazesinde kullanılabileceği ifade ediliyor.

SPRINT programı şu ana kadar özellikle personel ve kargo taşımaya yönelik platformlar üzerinde yoğunlaşmış durumda. Bununla birlikte Bell’in daha önce paylaştığı konsept görseller, farklı görev türlerine uyarlanabilecek birçok varyant bulunduğunu gösteriyor. Dolayısıyla CSAR (arama kurtarma), keşif ve taarruz seçenekleri de gündemde bulunuyor.