Türkiye'nin Çinli otomobillere yönelik önlemleri haksız bulundu

Metin Akpınar

Teknoloji Editörü

Türkiye'nin Çinli otomobillere yönelik önlemleri haksız bulundu

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Çin'in Türkiye'ye karşı açtığı ticaret davasında önemli bir karara imza attı. Örgütün anlaşmazlık paneli, Türkiye'nin Çin menşeli otomobillere uyguladığı önlemlerin DTÖ kurallarıyla uyumlu olmadığına hükmetti.

Açıklamaya göre DTÖ, Türkiye’nin Çinli elektrikli otomobillere uyguladığı yüzde 40 ek gümrük vergisinin, bazı hibrit araçlara yönelik ek vergilerin ve ithalat izin sistemi kapsamındaki satış sonrası hizmet şartlarını haksız buldu.

Ancak karar, Türkiye'nin söz konusu düzenlemeleri hemen kaldırması anlamına gelmiyor. Sürecin tamamlanması için kararın DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı tarafından kabul edilmesi veya tarafların temyiz sürecini tamamlaması gerekiyor.

Çin Ticaret Bakanlığı, panel kararını memnuniyetle karşıladığını belirterek Türkiye'yi önlemlerini DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirmeye çağırdı.

Dava neden açıldı?

Anlaşmazlığın temelinde Türkiye'nin son yıllarda Çin'den ithal edilen otomobillere yönelik aldığı koruma önlemleri bulunuyor. Türkiye, 2023 yılında Çin menşeli elektrikli otomobillere yüzde 40 ek gümrük vergisi getirmiş, ardından Haziran 2024'te bu uygulamayı benzinli ve hibrit araçları da kapsayacak şekilde genişletmişti. Aynı dönemde elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araçların ithalatı için de ek yükümlülükler getirildi.

Bu kapsamda ithalatçı firmalardan Türkiye'de çağrı merkezi kurmaları, yedi coğrafi bölgede en az 20 yetkili servis açmaları, yetkili temsilci bulundurmaları, batarya taahhütlerini yerine getirmeleri ve yeterlilik belgesi almaları istendi. Çin ise bu düzenlemelerin kendi üreticilerini hedef aldığı gerekçesiyle Ekim 2024'te konuyu DTÖ'ye taşıdı.

Panel hangi düzenlemeleri hukuka aykırı buldu?

DTÖ panelinin değerlendirmesine göre, elektrikli araçlara uygulanan yüzde 40 ek gümrük vergisi Türkiye'nin GATT 1994 kapsamında taahhüt ettiği gümrük tavanlarını aşıyor. Panel ayrıca hibrit araçlara uygulanan ek vergilerin de DTÖ kurallarını ihlal ettiğini tespit etti. Buna karşın, diğer hibrit araçlar ile içten yanmalı motorlu otomobillere ilişkin Çin'in tüm iddiaları kabul edilmedi.

Panel, Türkiye'nin uyguladığı İthalat İzin Sistemi (IPLS) kapsamında Çin'den gelen elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araçlara getirilen satış sonrası hizmet şartlarının da ayrımcı olduğuna hükmetti.

Rapora göre, 20 servis noktası açılması, çağrı merkezi kurulması, yetkili temsilci atanması, batarya taahhüdü verilmesi ve yeterlilik belgesi alınması zorunlulukları ile bunların ithalat izni üzerinden uygulanması Çin'den gelen araçlara, Türkiye pazarındaki benzer araçlara kıyasla daha olumsuz muamele uygulanmasına yol açıyor. Panel, Türkiye'nin bu uygulamaların tüketicinin korunması ve tip onayı mevzuatının uygulanması için gerekli olduğunu da kanıtlayamadığı değerlendirmesinde bulundu.

DTÖ paneli, Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkelerden gelen araçları ek vergilerden muaf tutmasının da genel olarak Çin aleyhine ayrımcı bir uygulama oluşturduğunu belirtti. Ancak panel, Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkelerin büyük bölümüne tanınan muafiyetlerin GATT'ın ilgili istisnaları kapsamında haklı görülebileceğine de karar verdi. Venezuela için ise aynı sonuca varmadı.

Karar hemen uygulanmayacak

DTÖ panel raporu nihai ve doğrudan uygulanacak bir karar niteliğinde değil. Taraflar raporu temyize götürebiliyor. Ancak DTÖ'nün Temyiz Organı, ABD'nin yeni hakim atamalarını uzun süredir engellemesi nedeniyle 2019'dan bu yana fiilen çalışmıyor. Bu nedenle birçok ticaret anlaşmazlığında olduğu gibi bu dosyada da hukuki sürecin uzaması bekleniyor.

Önlemler Çinli markaların satışlarını etkiledi

Sektör verileri, Türkiye'nin uygulamaya koyduğu önlemlerin ardından Çinli markaların pazar payında belirgin düşüş yaşandığını gösteriyor. Çinli otomotiv markaları, yılın ilk yarısında satışlarında %39,6'lık bir düşüşle 28.602 adede geriledi.

Türk otomotiv pazarındaki payları bir yıl içinde yüzde 7,8'den yüzde 5,1'e geriledi. Piyasada faaliyet gösteren Çinli marka sayısı da bir önceki yıla göre 10'dan 7'ye düştü. 2025 yılının ilk yarısında 25.501 araç satan BYD, 2026 yılının aynı döneminde sadece 6.809 adet satabildi.

Chery Grubu'nun satışları ise 19.026 adetten 19.313 adede yükseldi. Sadece Chery markası altındaki araçların satışları 15.346 adetten 12.690 adede düşerken, Omoda ve Jaecoo markalarının toplam satışları 6.623 adede yükseldi.

Kaynakça https://www.wto.org/english/news_e/news26_e/629r_465_e.htm https://turkish.cri.cn/2026/07/29/ARTI1785289798860669